Vasküler cerrahi; kalp ve beyin içindeki damarlar hariç olmak üzere, vücudun tüm atardamar, toplardamar ve lenf yollarındaki hastalıkların tıbbi ve cerrahi tedavisiyle ilgilenen tıp disiplinidir.
Bu uzmanlık alanı, kan akışını engelleyen tıkanıklıkları açmayı, genişlemiş damarları (anevrizma) onarmayı ve dolaşım bozukluklarına bağlı gelişen doku hasarlarını önlemeyi amaçlar.
Vasküler Cerrahi Nedir?
Vasküler cerrahi, vücuttaki damar ağını bir otoyol sistemine benzetirsek, bu sistemdeki tıkanıklıkları, çatlakları veya genişlemeleri onaran “mühendislik” odaklı bir cerrahi branştır.
Geleneksel olarak büyük kesilerle yapılan “açık cerrahi” yöntemlerinin yanı sıra, günümüzde “endovasküler” adı verilen ve sadece bir iğne deliğinden girilerek yapılan kapalı operasyonları da kapsar.
Vasküler cerrahlar, damar hastalıklarının teşhisinden başlayarak ilaç tedavisi, yaşam tarzı değişikliği ve ileri cerrahi müdahalelerle hastanın dolaşım sağlığını koruma altına alırlar.
Vasküler Cerrahi Hangi Hastalıklara Bakar?
Damar sistemi tüm vücudu sardığı için vasküler cerrahinin ilgi alanı oldukça geniştir. Temel odak noktası, hayati organlara giden kan akışının sürekliliğini sağlamaktır.
Anevrizmalar (Aort ve Periferik)
Anevrizma, damar duvarının zayıflayarak balonlaşması durumudur. En tehlikelisi, vücudun en büyük atardamarı olan aortada görülen “Aort Anevrizması”dır.
Bu balonlaşma belli bir boyuta ulaştığında patlama (rüptür) riski taşır ve bu durum hayati tehlike oluşturur.
Vasküler cerrahi, bu genişlemiş bölgeleri stent greftler veya yapay damarlar ile güçlendirerek riski ortadan kaldırır.
Karotis Arter Hastalığı (Şah Damarı Tıkanıklığı)
Beyne kan götüren ana damarlar olan karotis arterlerin (şah damarı) kireçlenme veya pıhtı nedeniyle daralmasıdır.
Bu hastalık, dünyada önlenebilir felç (inme) nedenlerinin başında gelir.
Cerrahi müdahale ile bu damardaki plak temizlenerek (endarterektomi) beyne giden kan akışı normale döndürülür.
Periferik Arter Hastalığı (Bacak Damarı Tıkanıklığı)
Özellikle bacaklara giden atardamarların daralması sonucu oluşur.
Hastalar başlangıçta yürürken gelen ağrıdan (vitrin hastalığı) şikayet ederken, ileri evrelerde istirahat halinde ağrı ve iyileşmeyen ayak yaraları gelişebilir.
Venöz Hastalıklar (Varis ve Derin Ven Trombozu)
Atardamarların aksine toplardamarları etkileyen bu hastalıklar, kanın kalbe geri dönüşünün bozulmasıyla karakterizedir.
Varisler estetik bir sorundan ziyade, bacakta şişlik, ağırlık ve ağrı yaratan venöz yetmezlik göstergesidir.
Derin ven trombozu (DVT) ise damar içinde pıhtı oluşmasıdır ve bu pıhtının akciğere atma (emboli) riski nedeniyle acil müdahale gerektirir.
Diyabetik Ayak ve Kronik Yaralar
Şeker hastalığına bağlı olarak damar yapısının bozulması ve sinir hasarı (nöropati) sonucu ayaklarda iyileşmeyen yaralar oluşur.
Vasküler cerrahi, bu yaraların iyileşebilmesi için gerekli olan kan akışını bypass veya anjiyografik yöntemlerle sağlayarak uzuv kaybını (ampütasyon) önlemeye çalışır.
Doç. Dr. Erdinç Özek’e göre; “Vasküler hastalıkların tedavisinde başarı, ‘erken teşhis ve multidisipliner takip’ üzerine kuruludur. Özellikle şah damarı tıkanıklığı veya aort anevrizması gibi sinsi seyreden durumlarda, belirtilerin ortaya çıkmasını beklemek riskli olabilir. Damar sertliği riski taşıyan bireylerin, hiçbir şikayeti olmasa dahi düzenli Doppler ultrason kontrollerinden geçmesi, olası bir inme veya iç kanama riskini %90’a varan oranlarda azaltabilir.”
Klinik Deneyim Notu (Anonim Vaka): 65 yaşında, uzun süredir sigara kullanan bir hasta, bacaklarında yürürken başlayan ve dinlenmekle geçen şiddetli ağrı şikayetiyle başvurmuştur. Yapılan incelemelerde bacak damarlarında %90 oranında tıkanıklık saptanmıştır. Hasta, endovasküler (kapalı) yöntemle balon ve stent uygulamasına alınmıştır. İşlemden hemen sonra bacak nabızları geri dönen hasta, ertesi gün yürüyerek ve ağrısız bir şekilde taburcu edilmiştir.
Vasküler Cerrahi Tanı ve Teşhis Yöntemleri
Damar hastalıklarının teşhisinde modern teknoloji, cerraha damarın iç yapısını ve kan akış hızını milimetrik hassasiyetle görme imkanı tanır.
- Doppler Ultrasonografi: Damar tıkanıklıklarını ve varisleri saptamak için kullanılan, radyasyon içermeyen ilk basamak testtir.
- Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi (BTA): Damarların üç boyutlu haritasını çıkararak anevrizma ve daralmaların tam konumunu belirler.
- Manyetik Rezonans Anjiyografi (MRA): Özellikle şah damarı ve beyin damarlarının incelenmesinde kullanılan detaylı bir görüntüleme yöntemidir.
- Dijital Subtraksiyon Anjiyografi (DSA): Damar içine kateterle girilerek yapılan, hem tanı koyan hem de gerekirse aynı anda tedavi (stent/balon) imkanı sağlayan “altın standart” yöntemdir.
Vasküler Cerrahi Tedavi Yöntemleri
Tedavi yaklaşımı; hastanın yaşına, damar tıkanıklığının derecesine ve eşlik eden hastalıklarına göre “kademeli” bir yol izler.
İlaç Tedavisi ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Her damar hastası cerrahiye gitmez. Başlangıç seviyesindeki tıkanıklıklarda kan sulandırıcılar, kolesterol düzenleyiciler ve tansiyon ilaçları ile damar yapısı korunur.
Sigaranın bırakılması, Akdeniz tipi beslenme ve düzenli yürüyüş, vücudun kendi “doğal bypass” damarlarını (kollateral dolaşım) geliştirmesini sağlar.
Endovasküler (Kapalı) Cerrahi Yöntemler
Günümüzde damar ameliyatlarının büyük çoğunluğu, hastanın kasığından girilen ince teller ve kateterler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.
- Balon Anjiyoplasti ve Stent: Daralmış damar bölgesi balonla genişletilir ve tekrar kapanmaması için metal bir kafes (stent) yerleştirilir.
- EVAR ve TEVAR: Karın veya göğüs boşluğundaki büyük aort anevrizmalarının, damar içinden gönderilen kumaş kaplı stentlerle onarılmasıdır.
- Aterektomi: Damar içindeki sertleşmiş kireç tabakasının özel tıraşlama cihazlarıyla temizlenmesi işlemidir.
Açık Vasküler Cerrahi İşlemleri
Kapalı yöntemin uygun olmadığı tam tıkanıklıklarda veya karmaşık anevrizmalarda açık cerrahi hala en güvenilir seçenektir.
- Bypass Ameliyatları: Tıkalı olan damar bölgesinin öncesi ve sonrasına, hastanın kendi damarı veya yapay bir damar ile “köprü” kurulmasıdır.
- Endarterektomi: Özellikle şah damarında (karotis) damar duvarını açıp içindeki plak tabakasının doğrudan cerrahi olarak soyulup temizlenmesidir.
Vasküler Cerrahi Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci
İyileşme süresi, uygulanan yöntemin “kapalı” veya “açık” olmasına göre değişkenlik gösterir.
- Endovasküler (Kapalı) İşlemler: Genellikle hasta 24 saat içinde taburcu edilir. Kasıktaki giriş yerinin iyileşmesi 2-3 gün sürer ve hasta 1 hafta içinde normal hayatına döner.
- Açık Cerrahi İşlemler: Hastanede kalış süresi 3 ile 7 gün arasındadır. Tam iyileşme ve iş hayatına dönüş, ameliyatın büyüklüğüne göre 4-6 haftayı bulabilir.
- Takip Protokolü: Ameliyat sonrası ilk yıl, damarın açık kalıp kalmadığını kontrol etmek için belirli aralıklarla (3, 6 ve 12. ay) Doppler ultrason kontrolleri hayati önem taşır.
Doç. Dr. Erdinç Özek’e göre; “Damar cerrahisinde ‘başarı’ ameliyat masasında değil, hastanın yaşam tarzını değiştirdiği gün başlar. Biz kapalı yöntemle tıkalı bir damarı ne kadar kusursuz açarsak açalım, eğer hasta sigara içmeye devam ederse o damarın tekrar tıkanma riski %50’den fazladır. Tedavimiz, cerrahi teknik ile hasta disiplininin mükemmel bir uyumudur.”
| Özellik | Endovasküler (Kapalı) | Açık Cerrahi |
| Kesi Boyutu | İğne deliği / 2 mm | 10 – 20 cm |
| Anestezi | Lokal veya Sedasyon | Genel Anestezi |
| Hastanede Kalış | 1 Gün | 3 – 7 Gün |
| Enfeksiyon Riski | Çok Düşük | Düşük / Orta |
| İyileşme Süresi | 2 – 5 Gün | 4 – 6 Hafta |
Sık Sorulan Sorular
Varis ameliyatından sonra varisler tekrarlar mı?
Modern lazer ve radyo frekans yöntemlerinde, soruna yol açan ana damar kapatıldığı için nüks riski oldukça düşüktür. Ancak genetik yatkınlık varsa farklı damarlarda yeni varisler oluşabilir.
Şah damarı ameliyatı felç riskini artırır mı?
Ameliyatın kendisi %1-2 gibi küçük bir risk taşısa da, müdahale edilmeyen ciddi bir şah damarı tıkanıklığının felç yaratma riski çok daha yüksektir. Cerrahi, koruyucu bir önlemdir.
Damar tıkanıklığı sadece yaşlılarda mı görülür?
Hayır. Genetik faktörler, diyabet ve özellikle sigara kullanımı nedeniyle artık 30-40’lı yaşlarda da ciddi damar tıkanıklıkları ile karşılaşmaktayız.
Kaynak ve Uzman Bilgisi
Bu içerik, Doç. Dr. Erdinç Özek’in vasküler ve endovasküler cerrahi alanındaki 2026 yılı güncel klinik başarıları ve uluslararası damar cerrahisi derneklerinin (SVS, ESVS) rehberleri temel alınarak hazırlanmıştır. Doç. Dr. Erdinç Özek, arteriyel ve venöz sistem hastalıklarının minimal invaziv yönetimi ve cerrahi onarımı konusunda yetkinliğe sahip bir beyin ve damar cerrahı otoritesidir.
